Pokolenie naszych pradziadków doczekało się ośmiogodzinnego dnia pracy. Ich potomkowie dostali komputery, internet, a teraz sztuczną inteligencję. Mimo to, kiedy zillenialsi, milenialsi i zetki pytają o 32-godzinny tydzień pracy, wciąż potrafią usłyszeć, że są leniwi. Ile z tego, co zyskaliśmy na wydajności, możemy odzyskać w postaci własnego czasu?
Obiektywnie
Osiem godzin pracy to kiedyś też była zmiana
W listopadzie 1918 roku, tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, wydano dekret o ośmiogodzinnym dniu pracy. Objął między innymi przemysł, górnictwo, handel i transport. W sobotę nadal się pracowało, tyle że sześć godzin. Ustawa z 1919 roku utrzymała 46-godzinny tydzień pracy dla objętych nią pracowników. Osiem godzin dziennie i dwa dni wolne to więc różne etapy tej samej historii. Jeszcze na początku XXI wieku polskie przepisy przejściowe przewidywały przeciętnie 42 godziny pracy w 2001 roku i 41 w 2002 roku, zanim zaczęła obowiązywać norma 40 godzin. Dekret z 1918 roku · Ustawa z 1919 roku · Nowelizacja Kodeksu pracy z 2001 roku
Prognoza znacznie krótszego tygodnia pracy pojawiła się wcześniej, niż mogłoby się wydawać. W eseju z 1930 roku brytyjski ekonomista John Maynard Keynes rozważał, jak za sto lat może wyglądać życie, jeśli postęp techniczny i wzrost zamożności osłabią przymus ciągłego zarabiania. Jedną z jego propozycji były trzygodzinne zmiany i piętnastogodzinny tydzień pracy. Była to wizja tego, co społeczeństwo mogłoby zrobić z większą wydajnością. Z perspektywy 2026 roku ciekawsze od tego, czy Keynes trafił w datę, jest pytanie, dlaczego akurat czas wolny miałby być naturalnym skutkiem postępu. John Maynard Keynes, *Economic Possibilities for our Grandchildren*
Ile zyskaliśmy na wydajności, a ile na czasie?
Według OECD realny PKB wytwarzany w Polsce w ciągu godziny pracy był w 2024 roku około 2,7 raza wyższy niż w 1995 roku. Z kolei Eurostat podaje, że w 2025 roku osoby w wieku 20–64 lat pracowały w Polsce przeciętnie 38,7 godziny tygodniowo w głównym miejscu pracy, wobec 35,9 godziny w całej UE. W obu przypadkach średnia obejmuje osoby pracujące na pełny i niepełny etat. Unijna średnia spadła w ciągu dekady o godzinę. Nadal pozostaje pytanie, dlaczego w Polsce tydzień pracy jest jednym z najdłuższych w UE. OECD — produktywność · Eurostat — faktyczny czas pracy w 2025 roku
Kiedy w godzinę da się wytworzyć więcej, firma może zwiększyć produkcję, obniżyć ceny, podnieść płace, zwiększyć marżę albo skrócić czas potrzebny na wykonanie pracy. To, która z tych rzeczy nastąpi, zależy między innymi od konkurencji, organizacji zakładu i tego, co pracownicy mogą wynegocjować. Analiza OECD pokazała, że w badanym okresie typowe realne wynagrodzenie w Polsce rosło szybciej od średniej OECD, a jednocześnie wolniej od polskiej produktywności. Obie rzeczy mogą być prawdziwe naraz: pracownicy mogą zarabiać więcej i dostawać mniejszą część wzrostu, niż sugerowałby sam przyrost wydajności. OECD — płace i produktywność
Szerszy obraz daje World Inequality Report 2026. Według jego autorów najzamożniejsze 10% ludności świata posiada około trzech czwartych globalnego majątku, a biedniejszej połowie przypada około 2%. To miara koncentracji majątku. Pytanie o podział korzyści z wydajniejszej pracy w Polsce wymaga osobnego spojrzenia na płace, zyski i czas pracy. World Inequality Lab — *World Inequality Report 2026*
Ile kosztuje tempo pracy?
Godzina w grafiku mówi, jak długo ktoś miał pracować. Żeby ocenić obciążenie, trzeba jeszcze wiedzieć, co robił i w jakich warunkach. Eurofound bada osobno czas pracy, jej tempo, presję terminów i warunki fizyczne. W pracy umysłowej znaczenie mają choćby częste przerwy w skupieniu i konieczność przełączania się między zadaniami. W pracy fizycznej dochodzi wysiłek, a przy pracy na zewnątrz także pogoda. Międzynarodowa Organizacja Pracy wskazuje, że nadmierny upał w miejscu pracy może prowadzić do wyczerpania cieplnego i zwiększać ryzyko dla zdrowia. Eurofound — europejskie badanie warunków pracy · ILO — wpływ upału na zdrowie pracowników
Skrócenie tygodnia można zorganizować na różne sposoby. Cztery dni po osiem godzin dają 32 godziny i dodatkowy dzień wolny. Pięć dni po sześć godzin daje 30 godzin i krótszą zmianę każdego dnia. Cztery dni po dziesięć godzin dają dalej 40 godzin. Wybór ma praktyczne konsekwencje. Na budowie krótsza zmiana może zmniejszyć czas ciężkiego wysiłku. W przychodni dzień wolny dla części zespołu wymaga ułożenia grafiku tak, żeby pacjenci nadal mieli dostęp do świadczeń. W biurze można zacząć od sprawdzenia, które spotkania i zadania rzeczywiście wymagają czasu całej załogi.
W badaniu opublikowanym w Nature Human Behaviour przeanalizowano doświadczenia 2 896 pracowników w 141 organizacjach z sześciu krajów, które testowały czterodniowy tydzień bez obniżki płac. Po zmianie uczestnicy deklarowali między innymi mniejsze wypalenie i większe zadowolenie z pracy. W Polsce krótszy czas pracy z zachowaniem wynagrodzenia również jest testowany. Ministerstwo podało, że w pilotażu uczestniczyło 78 podmiotów, a program obejmował niemal 5 tys. pracowników. Etap testowania zaplanowano do końca 2026 roku, a sprawozdania końcowe mają trafić do resortu w 2027 roku. Badanie czterodniowego tygodnia pracy · Polski pilotaż skróconego czasu pracy
Młodsi pracownicy odkładają decyzje
W międzynarodowej ankiecie Deloitte z 2026 roku 55% respondentów z pokolenia Z i 52% milenialsów deklarowało, że ze względów finansowych odłożyło ważne decyzje życiowe. Badanie objęło ponad 22,5 tys. osób z 44 państw. W polskich warunkach jednym z konkretnych punktów odniesienia są ceny mieszkań. Według GUS w drugim kwartale 2026 roku były o 6,3% wyższe niż rok wcześniej. Pełny obraz dostępności mieszkania zależy również od wynagrodzeń, kosztów najmu i warunków kredytu. Deloitte — ankieta pokolenia Z i milenialsów · GUS — ceny mieszkań w II kwartale 2026 roku
AI dokłada do tej niepewności pytanie o przyszły dochód. Według badania ILO i NASK co czwarty pracownik na świecie wykonuje zawód, w którym część zadań może zmienić się pod wpływem generatywnej AI. Autorzy oceniają, że częstszym skutkiem będzie zmiana sposobu pracy niż zniknięcie całego stanowiska. Badanie dotyczy możliwości technologii w poszczególnych zawodach. Z tego wskaźnika nie da się wyliczyć przyszłej stopy bezrobocia ani skutków robotyzacji pracy fizycznej. ILO i NASK — generatywna AI a miejsca pracy
Subiektywnie
Czy chcemy żyć tak samo jak nasi rodzice?
W opowieściach dziadków często wracało to samo. Jak mieszkało się w jednym pokoju, jak wychowywało się kilkoro dzieci i jak wyglądała praca od świtu do wieczora. Potem patrzyliśmy na naszych rodziców. Oni też często na nic nie mieli czasu. Kiedy kończyli pracę, trzeba było jeszcze zrobić zakupy, zająć się domem i dziećmi. Wiem, ile te wyrzeczenia kosztowały. Dlatego kiedy słucham tych historii, nasuwa mi się pytanie, czy naprawdę chcemy urządzić sobie życie w ten sam sposób.
Piszę też z perspektywy, którą nazywam zillenialską. Zillenials to dla mnie młodszy milenials, któremu kulturowo bliżej do zetek. Z jednej strony dobrze rozumiem oczekiwania, z którymi dorastali milenialsi. Z drugiej coraz lepiej rozumiem młodszych, kiedy nie chcą od razu podporządkować pracy reszty życia.
Zarzut, że „młodzi nie chcą pracować”, zdążył się już przykleić do pokolenia X, do milenialsów, a teraz do zetek. Zmienia się adresat, argument pozostaje zaskakująco podobny. Najbardziej drażni mnie, kiedy pada przy rozmowie o krótszej pracy. Można uczciwie spytać, ile kosztowałoby skrócenie tygodnia i kto miałby zapewnić obsadę. Z nazwania kogoś leniwym nie dowiemy się niczego ani o kosztach, ani o obsadzie.
Godzina w grafiku i godzina roboty
Każdy, kto próbował przez kilka godzin intensywnie pisać, analizować dokumenty albo podejmować trudne decyzje, zna różnicę między początkiem dnia a jego końcem. Bywają dni, w których najtrudniejszą rzecz robię w dwie–trzy godziny skupienia. Później wciąż mogę odpowiadać na wiadomości, poprawiać szczegóły czy rozmawiać z ludźmi. Te zadania też są potrzebne. Trudno mi jednak zrozumieć, dlaczego gotowość do siedzenia przy biurku do określonej godziny nadal bywa ważniejsza od tego, co faktycznie udało się zrobić.
W pracy fizycznej rozmowa wygląda inaczej. Osoba pracująca na dworze w upale albo kilka godzin pod rząd dźwigająca ciężary płaci za wysokie tempo wysiłkiem, który czuje w ciele. Jeśli firma zaproponuje krótszą zmianę i każe w jej trakcie wykonać dokładnie to samo w jeszcze większym pośpiechu, wolę zapytać pracowników po miesiącu, czy odczuli poprawę. To oni wiedzą, czy po pracy mają teraz siłę na cokolwiek poza odpoczynkiem przed kolejną zmianą.
Dlatego w jednym miejscu wybrałbym model czterech dni po osiem godzin, a w innym wolałbym pięć krótszych dni. W obu przypadkach interesowałoby mnie, czy pensja zostaje na tym samym poziomie, czy nadgodziny faktycznie maleją i czy krótszego grafiku nie trzeba odpracować w domu po zamknięciu laptopa.
Zrobiliśmy to, co nam mówiono. Co dalej?
Obietnica, na której wychowało się wielu milenialsów, była jasna. Dobre oceny, potem studia, dobra praca, mieszkanie na kredyt, rodzina. Gdzieś na końcu tego obrazka było jeszcze drzewo, pies i fotel bujany. Każdy znał kogoś, kto dochodził do czegoś tą drogą. Nic dziwnego, że rodzice chcieli tego samego dla swoich dzieci.
Dziś wyobrażam sobie, że biorę kredyt i co miesiąc płacę 3–4 tysiące złotych raty. Potem słyszę w pracy, że firma wdraża AI i za pół roku zespół może wyglądać zupełnie inaczej. Co zrobię, jeśli wypadnę z tego zespołu? Na jak długo wystarczą mi oszczędności? I skąd mam wiedzieć, czy kolejna praca da mi dochód, na którym mogę oprzeć taki kredyt? Bank będzie oczekiwał raty co miesiąc, także wtedy, gdy mój zawód akurat przechodzi rewolucję.
Do tego dochodzi życie poza pracą. Część z nas próbuje zbudować bliskość przez aplikacje randkowe, a rozmowy o zaufaniu prowadzi w środowisku, w którym skrajne historie łatwo przyciągają uwagę. Mam wrażenie, że ten ciągły kontakt z cudzymi konfliktami potrafi podsycać podejrzliwość wobec ludzi, których dopiero poznajemy. Kiedy po pracy trudno znaleźć czas na zwykłe spotkanie, telefon podsuwa nam obraz relacji, które częściej oglądamy, niż sami mamy okazję budować.
Rozumiem też, dlaczego część osób z pokolenia wyżu demograficznego i pokolenia X patrzy na te sprawy inaczej. Jeśli dotychczasowe zasady pomogły komuś zdobyć mieszkanie, utrzymać rodzinę i zbudować pozycję w pracy, łatwo uwierzyć, że ta sama droga nadal działa dla wszystkich. Tylko że młody człowiek, który dopiero zaczyna, podejmuje decyzje przy innych cenach i z innymi obawami. Ma prawo zapytać, czy reguły wymagają zmiany, zanim weźmie na siebie zobowiązania na trzydzieści lat.
Kto dostanie czas zaoszczędzony przez AI?
W poprzednich tekstach pisałem o stanowiskach juniorskich i chińskich fabrykach, w których coraz więcej pracy przejmują maszyny. Teraz interesuje mnie wspólne pytanie. Jeśli firma dzięki AI wykona tę samą pracę w krótszym czasie, co stanie się z zaoszczędzonymi godzinami? Może przydzielić więcej zadań tej samej osobie. Może zmniejszyć zespół. Może też zostawić pracownikom część korzyści w postaci czasu wolnego i zachować ich wynagrodzenia. To są decyzje, które podejmą ludzie.
Na razie nie widzę wielkiej rewolucji wokół czasu pracy. Rozumiem, dlaczego ktoś, kto boi się o etat i ma ratę do zapłacenia, najpierw chce wiedzieć, czy w ogóle będzie miał pracę. Sądzę jednak, że spór może przyspieszyć w najbliższych dwóch latach, zwłaszcza jeśli skrócenie czasu pracy stanie się konkretną obietnicą w amerykańskiej kampanii prezydenckiej. Bernie Sanders i Mark Takano już przedstawili propozycję 32-godzinnego tygodnia bez obniżania płac. Gdyby w 2028 roku wygrał kandydat Demokratów, który wziąłby ten postulat na serio, spodziewałbym się, że debata nabierze tempa również w Europie. Projekt 32-godzinnego tygodnia pracy w Kongresie USA
Rozumiem ludzi, którzy czują się zmęczeni i oszukani. Spełnili część wymagań, które im stawiano, a teraz widzą, że stabilna praca, własne mieszkanie i czas dla bliskich wcale nie muszą przyjść razem. Dlatego kiedy kolejny raz słyszę, że technologia oszczędzi nam tysiące godzin, chciałbym zadać zupełnie zwyczajne pytanie. Czy choć kilka z tych godzin w tygodniu będę mógł zatrzymać dla siebie?
Źródła
- Dekret o ośmiogodzinnym dniu pracy z 1918 roku, ustawa o czasie pracy z 1919 roku i nowelizacja Kodeksu pracy z 2001 roku
- John Maynard Keynes — *Economic Possibilities for our Grandchildren*
- OECD — produktywność pracy oraz porównanie wzrostu płac i produktywności
- Eurostat — faktyczny czas pracy i Eurofound — warunki pracy
- World Inequality Lab — *World Inequality Report 2026*
- *Nature Human Behaviour* — badanie czterodniowego tygodnia pracy i Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej — polski pilotaż
- Deloitte — *2026 Gen Z and Millennial Survey* i GUS — ceny mieszkań w II kwartale 2026 roku
- ILO — upał w miejscu pracy oraz ILO i NASK — generatywna AI i zatrudnienie
- Kongres USA — projekt *Thirty-Two Hour Workweek Act*
Redaktor naczelny
O autorze i projekcie →

Komentarze.
Dodaj swoje spojrzenie. Wystarczy nick — bez konta i logowania.
Wczytywanie komentarzy…