W warszawskim barze mlecznym za zupę, dwie łyżki ziemniaków, trochę surówki, kotlet i szklankę kompotu zapłaciłem 40 złotych. Poszedłem tam zjeść pod korek, a po kilku godzinach znowu byłem głodny. W Chinach za powiększoną porcję zapłaciłem w przeliczeniu około ośmiu złotych. Zostało mi sporo sosu, więc dokupiłem ryż. Kosztował półtora złotego.

Ta różnica została mi w głowie. Jeszcze bardziej zdziwiło mnie jednak to, co widziałem na ulicach. O drugiej w nocy wciąż miałem wybór, gdzie i co zjeść. W państwie, które kojarzę z silną władzą centralną, drobny handel sprawiał wrażenie wyjątkowo swobodnego. Jak to się ze sobą godzi?

Obiektywnie

Tani obiad rzeczywiście podrożał

Z danych Eurostatu wynika, że ceny w polskich restauracjach, kawiarniach i podobnych lokalach były w 2025 roku średnio o około 74% wyższe niż w 2019 roku. To obliczenie na podstawie średniorocznych indeksów cen dla całej kategorii. Bar mleczny może ubiegać się o dotacje do określonych potraw mleczno-nabiałowo-jarskich, przygotowanych z surowców przewidzianych w rozporządzeniu. Cena całego obiadu z mięsem zależy od tego, co zamówimy i jak lokal wycenia poszczególne dania. Eurostat — ceny w gastronomii w Polsce · Ministerstwo Finansów — dotacje do posiłków w barach mlecznych

McDonald’s daje osobny przykład tego, jak rozchodzą się cena rachunku i liczba wizyt. W trzecim kwartale 2026 roku porównywalna sprzedaż sieci w USA spadła o 0,2% rok do roku. Według spółki klientów było mniej, a wyższa wartość rachunku w dużej mierze wyrównała ten spadek. W tym samym kwartale zysk netto całej grupy wzrósł o 9%. Oba wskaźniki mówią o czymś innym i mogą się rozchodzić. McDonald’s — wyniki za III kwartał 2026 r.

Pekin skupia władzę polityczną, a większość wydatków przechodzi przez budżety lokalne

Chińska konstytucja wprost zapisuje przywódczą rolę Komunistycznej Partii Chin. Zarazem przewiduje, że władze lokalne mają wykazywać inicjatywę pod jednolitym kierownictwem centrum. W finansach publicznych widać, jak duża jest rola administracji terenowej. W 2025 roku przez budżety lokalne przeszło 85% wydatków ujmowanych w ogólnym budżecie publicznym Chin. Samo centrum przekazało władzom lokalnym około 10,2 bln juanów. To pozwala zobaczyć, jak silne kierownictwo centralne może współistnieć z wykonywaniem dużej części zadań przez prowincje i miasta. Konstytucja ChRL, art. 1 i 3 · Chińskie Ministerstwo Finansów — wykonanie budżetów za 2025 r.

Unia Europejska działa na innej podstawie. Art. 5 Traktatu o UE mówi, że kompetencje nieprzyznane Unii pozostają przy państwach członkowskich. W dziedzinach poza kompetencją wyłączną działa też zasada pomocniczości. Szczebel unijny ma podejmować działania wtedy, gdy ich cele można skuteczniej osiągnąć wspólnie. Odczucie, że „wszystko ustala Bruksela”, warto więc sprawdzać na konkretnym przykładzie, zaczynając od pytania, kto faktycznie podejmuje daną decyzję. Traktat o Unii Europejskiej, art. 5

Kto pozwala rozstawić stoisko w Warszawie i Shenzhen?

W Warszawie sprzedawca, który chce rozstawić stoisko w pasie drogowym zarządzanym przez ZDM, musi sprawdzić wykaz miejsc i wystąpić o zezwolenie. ZDM bierze pod uwagę miejsca, terminy i asortyment wskazane przez dzielnicę. Przy sprzedaży żywności dochodzą wymogi higieniczne. Unijne rozporządzenie obejmuje również stragany i ruchome punkty sprzedaży, a o konkretnej lokalizacji stoiska w pasie drogowym rozstrzygają przepisy i decyzje podejmowane w Warszawie. ZDM Warszawa — handel i gastronomia · Rozporządzenie UE w sprawie higieny żywności, załącznik II

W Shenzhen przepisy obowiązujące od września 2023 roku pozwalają lokalnym urzędom wyznaczać miejsca dla ulicznych sprzedawców. Poza wyznaczonymi miejscami zajmowanie ulic i przestrzeni publicznej na handel jest zabronione. W obu miastach istnieją zatem lokalne reguły. Dla kogoś, kto chce zacząć sprzedawać jedzenie, praktyczna różnica zależy od tego, ile miejsc miasto udostępnia, w jakich godzinach i na jakich warunkach można z nich skorzystać. Shenzhen — przepisy o handlu ulicznym, art. 18 · Wyjaśnienia urzędu miasta

Trzydzieści pięć rynków w jednej dzielnicy

Skupienie branży w jednym miejscu może sprzyjać konkurencji między sprzedawcami. Władze Shenzhen podają, że w Huaqiangbei, dzielnicy znanej z handlu elektroniką, na obszarze około 1,45 km² działa 35 wyspecjalizowanych rynków. Klient może porównać oferty na miejscu. Sprzedawcy mają tuż obok siebie dostawców, serwisy i ludzi, którzy wiedzą, gdzie szukać brakującej części. Taki klaster pomaga wyjaśnić, dlaczego zdobycie sprzętu od ręki może wyglądać zupełnie inaczej niż w mieście, gdzie ten sam rynek jest rozproszony. Urząd Miasta Shenzhen — Huaqiangbei

Podobną skalę widać w dostawach. Według chińskiego centrum statystyk internetu w grudniu 2025 roku z internetowych zamówień jedzenia korzystało około 630 mln osób. Dla małej restauracji aplikacja może oznaczać dostęp do klientów, którzy nigdy nie przeszliby obok jej lokalu. Warunki uczestnictwa w tym rynku ustalają jednak duże platformy, a stawką są między innymi prowizje i zasady promocji. Chiński regulator rozmawiał o konkurencji z JD.com, Meituan i Ele.me, a następnie opublikował krajowy standard dotyczący prowadzenia takich usług, obejmujący też warunki pracy kurierów. CNNIC — raport o chińskim internecie · Chiński regulator rynku — rozmowy z platformami · Chiński regulator rynku — zasady dla platform dostaw

Chiny zresztą same próbują ujednolicać swój rynek. W wytycznych ogłoszonych w 2025 roku centralne władze wskazały lokalny protekcjonizm i bariery między regionami jako problemy do rozwiązania. Lokalne decyzje mogą pomagać w uruchomieniu targowiska czy rozwoju klastra. Mogą też utrudnić wejście firmie z innego regionu. To dwa skutki działania na tym samym szczeblu. Chińska komisja ds. rozwoju i reform — wytyczne dotyczące jednolitego rynku

Subiektywnie

Kiedy trzydzieści złotych starczało mi na cały dzień

Przed pandemią chodziłem do lokalnego baru wietnamskiego. Pamiętam ceny, bo brałem zwykle to samo. Kurczak Hong Kong kosztował około 12 złotych, sajgonki z ryżem i surówką osiem, a ryż z warzywami albo makaron sojowy mniej więcej dziesięć. Za trzydzieści złotych wracałem z jedzeniem na cały dzień. Dziś w podobnym barze za tyle kupuję jedną porcję, która w moim odczuciu jest też mniejsza. Moje wynagrodzenie od tamtej pory nie wzrosło trzykrotnie.

Podobnie patrzę na McDonald’s. Mały burger i trochę frytek potrafią kosztować dwadzieścia kilka złotych. Za tyle zaczynam się już zastanawiać, czy wolę zjeść szybko, czy przejść kawałek dalej i wydać podobną kwotę na coś, czym się najem. Najbardziej brakuje mi po prostu miejsca, do którego mogę wejść bez zastanawiania się, czy prosty obiad jest dziś wydatkiem, na który mam ochotę.

O drugiej w nocy wciąż było gdzie zjeść

W chińskich miastach, które odwiedziłem, ulica wieczorem wciąż żyła. Gdy jeden sprzedawca kończył, kawałek dalej ktoś jeszcze gotował. Zgłodniałeś o drugiej w nocy? Wychodziłeś i mogłeś coś znaleźć. Pamiętam nawet to półtora złotego za dodatkowy ryż. Zostało mi sporo sosu, więc podszedłem i poprosiłem o dokładkę. W Warszawie za podobne danie spodziewałbym się zapłacić jakieś 30–35 złotych. Dla osoby utrzymującej się z miejscowej pensji rachunek wygląda oczywiście inaczej. Mnie uderzyło, jak łatwo było po prostu znaleźć coś do zjedzenia.

Podobnie było z elektroniką. W jednej z chińskich metropolii trafiłem do centrum, które rozmiarem przypominało mi Złote Tarasy. Wyobraźcie sobie galerię tej wielkości w Olsztynie albo Sosnowcu, całą poświęconą sprzętowi komputerowemu. Gdy jeden sprzedawca czegoś nie miał, wiedział, kto ma to kilka stanowisk dalej albo piętro wyżej. Na warszawskiej giełdzie komputerowej przy bardziej nietypowym sprzęcie często i tak kończę na zamówieniu przez internet. Tam mogłem zobaczyć towar, pogadać ze sprzedawcą i pójść dalej z konkretną odpowiedzią.

Ile miejsca zostawiamy małym sprzedawcom?

Najbardziej zaciekawiło mnie połączenie porządku i swobody. Ulice, po których chodziłem, były schludne. Jednocześnie widok człowieka sprzedającego warzywa czy owoce wydawał się czymś zwyczajnym. Spodziewałem się w Chinach odczuwać obecność władzy centralnej w każdej takiej drobnej sprawie. Tymczasem na poziomie ulicy widziałem ludzi, którzy znajdowali miejsce i klientów na własny pomysł. Zakres swobody politycznej w Chinach oceniam osobno. Na ulicy zainteresowało mnie to, ile przestrzeni w praktyce dostaje drobny handel.

Po powrocie łatwo byłoby westchnąć, że u nas wszystko utrudnia Bruksela. Tyle że kiedy sprawdziłem, kto w Warszawie decyduje o miejscu dla straganu, odpowiedź znalazłem znacznie bliżej. I właśnie dlatego pytanie o centralizację zostaje mi w głowie. Miasto może mieć kompetencje do podejmowania decyzji, a człowiek z pomysłem na mały punkt gastronomiczny nadal może mieć trudność ze znalezieniem miejsca. To, ile swobody odczuwa na ulicy, zależy też od tego, jak miasto korzysta z własnych kompetencji.

Zacząłem od rachunku z baru mlecznego, a skończyłem na pytaniu o to, jaki handel chcemy mieć za rogiem. Chciałbym móc wyjść z domu, przejść kilka ulic i mieć wybór między miejscami, w których da się zjeść prosty, sycący obiad za rozsądne pieniądze. Żeby ten wybór istniał, ktoś musi najpierw mieć gdzie otworzyć takie miejsce.

Źródła

Adrian Dalecki

Redaktor naczelny

O autorze i projekcie →