Dlaczego polska polityka zniechęca ludzi, którzy próbują ją zrozumieć?

Subiektywnie

Im bardziej próbuję zrozumieć polską politykę, tym częściej mam ochotę nie mieć z nią nic do czynienia. Zaglądam głębiej, słucham wypowiedzi, przyglądam się działaniom partii i coraz częściej widzę ten sam schemat.

PO przekonuje, że PiS jest zły. PiS przekonuje, że PO jest zła. Kolejne obietnice, kolejna wojna przed wyborami, kolejne zapewnienia, że właśnie teraz wszystko się zmieni. Później przychodzi rozliczenie i okazuje się, że wyborczy termin można przesunąć, obietnicę inaczej zinterpretować albo przestać o niej mówić. „100 konkretów na 100 dni” dobrze pokazuje, dlaczego coraz trudniej traktować takie deklaracje poważnie.

Gdy człowiek zaczyna przyglądać się temu uważniej, słyszy wciąż podobne oskarżenia: ktoś ukradł, ktoś skłamał, ktoś załatwił stanowisko swoim ludziom. Raz z jednej strony, raz z drugiej. Zmieniają się nazwiska i bohaterowie kolejnych afer, ale sposób prowadzenia polityki wydaje mi się zadziwiająco trwały. Mam wrażenie, że do tak zwanego POPiS-u zdążyliśmy się już przyzwyczaić. Ta wojna stała się stałym elementem naszego życia.

Co jakiś czas pojawia się jednak nowy projekt, który ma dać nadzieję na zmianę. Pamiętam Nowoczesną. Miało być świeżo, inaczej, z nową jakością. Ostatecznie ugrupowanie połączyło się z Platformą i Inicjatywą Polską w Koalicję Obywatelską. Trudno mi w tym dostrzec spełnienie obietnicy samodzielnej alternatywy. Źródło: komunikat KO.

Później pojawiła się Polska 2050 Szymona Hołowni. Kolejna odpowiedź na dominację dwóch obozów, kolejne zapewnienia, że można uprawiać politykę inaczej. Formalnie nie została wchłonięta do KO. W moim odbiorze udział w rządzie z Platformą sprawił jednak, że obietnica wyraźnej alternatywy zaczęła się rozmywać. Patrzyłem na to i znowu miałem poczucie, że nowy projekt odnajduje swoje miejsce w starym układzie.

Po prawej stronie widzę podobny schemat. Kukiz’15 miał być zmianą, głosem przeciwko partyjnemu systemowi. Ostatecznie Paweł Kukiz startował w wyborach z list PiS. Źródło: PAP.

Były również mniejsze projekty związane z Kornelem Morawieckim, Ziobrą czy Gowinem. Ich losy nie były identyczne, ale ja widziałem w nich kolejne sojusze, rozstania i powroty do walki prowadzonej wokół tych samych dużych obozów. Nowe nazwy nie dawały mi poczucia, że wychodzimy poza ten schemat.

Można powiedzieć, że wyjątkiem pozostają Konfederacja oraz Konfederacja Korony Polskiej Grzegorza Brauna. Tyle że samo pozostawanie poza PO i PiS nie wystarcza, żebym uznał ugrupowanie za wiarygodną alternatywę. Przyglądam się także temu, kto je tworzy i co właściwie proponuje.

Konfederacja Mentzena i Bosaka jest dla mnie połączeniem, którego gospodarczo nie potrafię dobrze zrozumieć. Z jednej strony mam Mentzena z jego mocno wolnorynkowym przekazem, kapitalizmem i ograniczaniem roli państwa. Do tego dochodzą jego deklaracje monarchistyczne. Ten zestaw budzi we mnie więcej pytań niż przekonania, że wiem, jaki porządek polityczny chciałby budować. Źródło: rozmowa z Mentzenem w PCh24.

Z drugiej strony jest narodowe skrzydło Bosaka, które podkreśla znaczenie kontroli państwa nad strategicznymi spółkami. Sam Bosak mówił, że takie przedsiębiorstwa powinny pozostać pod kontrolą rządu. Źródło: debata Polskiego Radia.

Od strony gospodarczej ten układ zupełnie mi się nie podoba. Chciałbym wiedzieć, która wizja miałaby obowiązywać po zdobyciu realnej władzy i jak rozstrzygane byłyby różnice między tymi środowiskami. Na razie widzę wspólny szyld, pod którym mieszczą się pomysły prowadzące w różnych kierunkach.

Mam też problem z ludźmi i praktykami, które tam dostrzegam. Wyczuwam populizm. Nie odpowiada mi umieszczanie członków rodziny na listach wyborczych. Patrzę na takie decyzje i zastanawiam się, co z osobami, które przez lata pracowały na wynik ugrupowania. Czy ich zaangażowanie ma równie duże znaczenie jak nazwisko i bliskość lidera?

Osobiście mam również problem z obecnością Przemysława Wiplera. Pamiętam głośną sprawę jego zachowania podczas interwencji policji, zakończoną wyrokiem, oraz doniesienia dotyczące finansów Fundacji Wolność i Nadzieja. W tej drugiej sprawie stawiano mu zarzuty, do których się nie przyznawał. Źródła: wywiad „Faktu” z Mentzenem, Radio ZET — publikacja z 2022 roku.

W mojej ocenie ktoś z takim politycznym bagażem nie powinien zajmować miejsca w polskiej polityce. Jego obecność nie buduje mojego zaufania do ugrupowania, które przedstawia się jako zmiana jakości.

Konfederacja wydaje mi się mieszanką wybuchową. Sądzę, że wybory w 2027 roku i perspektywa realnego wpływu na władzę pokażą jej prawdziwe oblicze. Wtedy okaże się, ile znaczą deklaracje, a ile gotowość do zawierania politycznych układów.

Osobnym zjawiskiem jest dla mnie Konfederacja Korony Polskiej. Gdy o niej myślę, widzę przede wszystkim Grzegorza Brauna. Poza nim trudno mi dostrzec równie wyraziste twarze tego projektu. Gdybym miał opisać to ugrupowanie jednym słowem, byłaby to „kontrowersja”.

Mam wrażenie, że część jego popularności wynika z tego, co dzieje się na świecie, również wokół Gazy, i z emocji, które te wydarzenia wywołują. Widzę też mechanizm, w którym atakowanie Brauna zapewnia mu kolejną porcję uwagi. Przeciwnicy chcą go zdyskredytować, a jednocześnie sprawiają, że znów wszyscy o nim mówią. W mojej ocenie taka rozpoznawalność może pracować na jego polityczny sukces.

Kontrowersyjny przywódca i ugrupowanie zbudowane wokół jego osoby nie są przecież w Polsce czymś nowym. Była już Samoobrona Andrzeja Leppera. Nie twierdzę, że to identyczne projekty. Dostrzegam jednak znajomy sposób przyciągania uwagi i zagospodarowywania niezadowolenia. W politycznym ekosystemie nic nie ginie.

Do tego wszystkiego dochodzi gospodarka. Świat po kryzysie z 2008 roku, świat po pandemii, zmiany cen ropy i energii — każda ekipa trafia na określone warunki. Jedna rządzi w czasie sprzyjającym rozwojowi, druga musi mierzyć się z kryzysem. Ludzie odczuwają te zmiany we własnych portfelach.

W politycznym przekazie wszystko zostaje jednak sprowadzone do znanego hasła: tamci doprowadzili Polskę do ruiny albo zaraz ją doprowadzą. Nasi zapewnili rozwój. I możemy tak bez końca. Nie przekonuje mnie ocenianie całej gospodarki tak, jakby zaczynała się w dniu zaprzysiężenia nowego rządu.

Podobnie wygląda codzienna debata. Głupia wypowiedź polityka przeciwnego obozu może być odtwarzana przez kilka tygodni. Kolejni oburzeni eksperci tłumaczą, jak bardzo tamci są nieodpowiedzialni. Gdy jednak pada pytanie o haniebne zachowanie kogoś z własnej strony, nagle pojawia się cisza, zmiana tematu albo cały zestaw chwytów erystycznych.

Właśnie te podwójne standardy męczą mnie najbardziej. Po pewnym czasie wiem już, jak będzie wyglądała rozmowa, zanim jeszcze się zacznie.

Mam również poczucie, że po zdobyciu władzy wielu polityków szybko zapomina o postulatach i grupach, które wcześniej wspierali. Kiedy trwały protesty, byli obok. Kiedy potrzebowali głosów, potrafili słuchać. Później zainteresowanie słabnie, aż znów zaczyna im się usuwać grunt spod nóg.

Widząc ciągle te same schematy, zwyczajnie odechciewa mi się to obserwować.

Jednocześnie czuję niepokój, bo obojętność również jest wyborem. Przywołany w części obiektywnej przykład z 2015 roku dobrze pokazuje, że większość parlamentarną można zdobyć głosami niespełna jednej piątej wszystkich uprawnionych. Dobrze czytasz: około 18,65% uprawnionych zagłosowało wtedy na listę, która zdobyła większość mandatów w Sejmie. Źródło: PKW.

Skutki decyzji tak wybranej władzy dotyczą również tych, którzy nie głosowali albo zagłosowali inaczej. Niektórych decyzji później nie da się łatwo cofnąć. Patrząc na Francję czy Wielką Brytanię, mam poczucie, że konsekwencje politycznych wyborów potrafią zostać z państwem na wiele lat.

Nie mam swoich politycznych sympatii. Mam za to coraz więcej pytań i coraz mniej cierpliwości do powtarzających się schematów. Z niepokojem patrzę na to, jak łatwo można dziś manipulować opinią publiczną i jak szybko lojalność wobec ugrupowania zaczyna zastępować ocenę jego działań.

Żyjemy w burzliwych czasach. Życzę każdemu, żeby z otwartymi oczami weryfikował słowa polityków — również wtedy, gdy mówią dokładnie to, co chce usłyszeć.